كتاب اول ، در امور كلى پزشكى ، چهار فن ، فن اول در حد طب در 6 تعليم ، و روىهم‌رفته در 63 فصل ، فن دوم در بيمارىها و اسباب و اعراض آنها در 3 تعليم و كلا 99 فصل ، فن سوم در حفظ صحت در 5 تعليم و كلا 71 فصل ، فن چهارم در معالجه بيمارىهاى كلى در 31 فصل . كتاب دوم در ادويه مفرده در 2 مقاله و 22 فصل . كتاب سوم در بيمارهاى جزئى كه دامنگير انسان مىشود از سر تا پا در 22 فن و 55 مقاله . كتاب چهارم در تب‌ها و در 7 فن و 26 مقاله . كتاب پنجم در معرفى ادويه مركبه ( قرابادين‌ها ) در 2 مقاله علمى و 2 جمله . « 1 » چنانچه به ساختار كتاب نگاه دقيق‌ترى داشته باشيم متوجه دليل ديگرى بر اهميت كتاب خواهيم شد و آن نظم كتاب است . واقعيت اين است كه مهمترين دليل اهميت قانون در جوامع اسلامى ( بدون توجه به ماجراى پيدايش شرح‌ها ، خلاصه‌ها و ترجمه‌هاى آن ) همين نظم كتاب است . همان‌طور كه قبلا بيان شد ، تا پيش از قانون ، دو كتاب ديگر پزشكى اسلامى ، الحاوى و كتاب الملكى از اعاظم كتب پزشكى اسلامى و ايرانى تأليف شده بود . اما هيچ‌كدام از اين دو كتاب ، ساختار منظم و منطقى قانون را ندارند . ابن سينا اين ساختار منطقى را از درهم‌آميزى عصاره و انديشه‌هاى دو دانشمند يونانى كه آثار آنها در قرون اوليه عالم اسلامى به عربى ترجمه شد ، يعنى ارسطو و جالينوس پديد آورده است . « 2 » ابن سينا موارد و مسائل نظرى پزشكى را ارسطويى توضيح داده است ، اما دستورات و دانسته‌هاى پزشكى را از جالينوس اخذ كرده و آنها را در كنار هم قرار داده است . واقعيت اين است كه علت اشتهار قانون در اروپا نيز آن بوده است كه حتى در زبان‌هاى اروپايى نيز اثرى اين‌چنين منظم و روشمند كه آثار اين دو دانشمند را به هم پيوند دهد وجود نداشته است . و علت پيروزى و موفقيت ابن سينا در اين عرصه آن بوده است كه حضرت شيخ علاوه بر آنكه پزشكى حاذق بوده ، خود فيلسوفى شهير و موفق نيز بوده است ؛ « 3 » در مقام مقايسه بين فلسفه پزشكى ( ارسطو و جالينوس ) ابن سينا ضمن اينكه به حقانيت ارسطو رأى مىدهد ، پزشكان را از پرداختن به مسائل نظرى صرف منع مىكند تا عنصر فلسفه ، بر آراء پزشكى آنان غلبه نكند . « 4 » در نخستين صفحات قانون « 5 » ابن سينا بحث مفصلى پيرامون تفاوت

--> ( 1 ) . عرفانيان ، ص 394 - 378 . ( 2 ) . دائرة المعارف بزرگ اسلامى ، ج 4 ، ص 29 . ( 3 ) . همان ، ص 31 . ( 4 ) . همان ، همان جا . ( 5 ) . ج 1 ، ص 5 .